World Cup 2034 tổ chức ở đâu? Bữa tiệc xa hoa giữa lòng sa mạc

Sau khi khiến người hâm mộ “chóng mặt” với kỳ World Cup 2030 trải dài trên khắp 3 lục địa, World Cup 2034 tới đây FIFA đã quyết định đưa ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh trở lại với thể thức truyền thống chỉ tổ chức tại một quốc gia duy nhất, lần này là Ả Rập Xê Út (Saudi Arabia).

Tuy nhiên, đây không chỉ đơn thuần là một chiến thắng trong cuộc cạnh tranh quyền đăng cai thường thấy. Đó là kết quả của một chiến dịch ngoại giao phòng kín được lên kế hoạch rất kỹ lưỡng, một màn “so găng” không chỉ về tài chính mà còn là thể diện giữa các quốc gia giàu có bậc nhất nhưng không mấy thân thiện với nhau tại vùng Vịnh. Hãy cùng bóc tách những góc khuất đằng sau giải đấu này ngay tại đây!

Nghệ thuật dọn đường của Ả Rập Xê Út và FIFA

Nhiều người bất ngờ khi Ả Rập Xê Út giành quyền đăng cai World Cup 2034 mà không cần trải qua bất kỳ cuộc bỏ phiếu cạnh tranh nào. Thực tế, đây là một chiến lược được tính toán chặt chẽ nhằm “dọn sạch” các đối thủ cản đường:

• Chiêu bài “gói gọn” trong năm 2030: Tại cuộc họp của Hội đồng FIFA vào ngày 4/10/2023, FIFA bất ngờ gộp cả 3 châu lục (Âu, Phi, Mỹ) vào việc đồng đăng cai World Cup 2030. Chúng ta đều biết FIFA từ lâu có một quy định tạm gọi là “luân phiên đăng cai giữa các châu lục”. Tức là châu lục nào vừa được làm chủ nhà World Cup thì sẽ phải nhường quyền đăng cai lại cho các châu lục khác ở những kỳ tiếp theo. Và thế là, bằng việc bất ngờ gộp cả 3 châu lục (Châu Âu, Châu Phi, Nam Mỹ) vào làm chủ nhà cho kỳ World Cup 2030, FIFA đã “vô tình” kích hoạt quy định này sớm. Kết quả là cả 3 châu lục lớn kể trên chắc chắn mất quyền đăng cai cho năm 2034. Ngay sau đó, FIFA lập tức phát đi thông báo: Cuộc đua giành vé đăng cai World Cup 2034 sẽ chỉ là sân chơi riêng của các quốc gia thuộc Châu Á (AFC) và Châu Đại Dương (OFC). Một nước đi đã “gạt giò” hàng loạt đối thủ nặng ký từ châu Âu và Nam Mỹ, đồng thời mở toang cánh cửa cho Ả Rập Xê Út!
• Đòn ép tiến độ: Ngay trong ngày 4/10/2023, FIFA phát lệnh mở cổng nộp hồ sơ cho năm 2034 và ấn định hạn chót gửi thư bày tỏ ý định là ngày 31/10/2023. Như vậy, các quốc gia chỉ có vỏn vẹn 27 ngày để ra quyết định. Vài phút sau thông báo, Ả Rập Xê Út nhanh chóng nộp đơn đã được chuẩn bị sẵn. Trong khi đó, đối thủ tiềm năng duy nhất lúc này là nước Úc đã phải tuyên bố rút lui vào ngày cuối cùng vì không kịp xoay xở ngân sách lẫn sự phê duyệt từ Chính phủ trong thời gian quá ngắn. Qua đó, quốc gia Ả Rập coi như “bất chiến tự nhiên thành”.
• Âm thầm hạ chuẩn: Để hỗ trợ cho nước chủ nhà, FIFA đã âm thầm hạ quy định về số lượng sân vận động “có sẵn” đủ điều kiện tổ chức các trận đấu tại World Cup từ 7 sân xuống 4 sân. Còn lại 11 sân được cho phép… xây mới hoàn toàn từ con số 0 trong thời hạn 10 năm. Một đặc cách không thể ưu ái hơn, giúp một quốc gia dù chưa có hạ tầng sẵn sàng ở thời điểm nộp hồ sơ như Ả Rập Xê Út vẫn dễ dàng vượt qua vòng thẩm định của FIFA.

Cuộc chiến “đốt tiền” vùng Vịnh: Ả Rập Xê Út 2034 và Qatar 2022

Đều là những gã khổng lồ dầu mỏ với túi tiền không đáy, nhưng mối quan hệ giữa Ả Rập Xê Út và Qatar từ lâu đã là một cuộc đua ngầm khốc liệt xem ai mới là “vị vua của vùng Vịnh”. Nhìn vào thành công rực rỡ của World Cup 2022, giới hoàng gia Ả Rập Xê Út chắc chắn không thể che giấu sự ghen tị khi để “người hàng xóm” nhỏ bé và không mấy thân thiện kia vượt mặt chiếm trọn mọi ánh hào quang và sự nể phục của truyền thông quốc tế.

Suốt 12 năm ròng rã kể từ ngày trận chung kết lịch sử năm 2022 giữa Argentina và Pháp khép lại, Ả Rập Xê Út đã phải ngậm ngùi đứng nhìn từ phía sau, cam chịu lép vế dưới cái bóng quá lớn của Qatar về mặt “quyền lực mềm” thể thao. Nỗi tự ái của một kẻ luôn tự coi mình là anh cả ở Trung Đông đã bị tổn thương sâu sắc. Chính vì vậy, World Cup 2034 không đơn thuần là một giải đấu bóng đá, mà là cơ hội để Ả Rập Xê Út trút hết mọi dồn nén suốt 12 năm để dành toàn bộ tiềm lực tài chính khủng khiếp vào một canh bạc, cho cả thế giới thấy rằng World Cup 2022 của Qatar trước đó chỉ là “tí hon” cả về độ chịu chi lẫn sự xa hoa!

• Quy mô đầu tư sân vận động: Qatar 2022 chi khoảng 6,5 tỷ USD để phục vụ cho hệ thống 8 sân vận động. Trong khi đó, theo hồ sơ thầu chính thức gửi lên FIFA, Ả Rập Xê Út cam kết vận hành tới 15 sân vận động đạt chuẩn tại 5 thành phố lớn. Ngân sách dành riêng cho khoản này ước tính cao hơn gấp đôi so với Qatar.
• Tổng chi phí hạ tầng quốc gia phụ trợ: Qatar từng gây sốc khi chi tổng cộng 220 tỷ USD cho hạ tầng (gồm cả xây mới thành phố vệ tinh Lusail và hệ thống tàu điện ngầm). Thế nhưng, World Cup 2034 của Ả Rập Xê Út lại được tích hợp thẳng vào siêu dự án quốc gia Saudi Vision 2030 với tổng giá trị đầu tư xây dựng lên tới 1,25 nghìn tỷ USD. Các chuyên gia kinh tế dự báo dòng vốn FDI đổ vào các dự án liên quan đến World Cup của Ả Rập Xê Út trong thập kỷ tới sẽ vượt mốc 240 tỷ USD.

Định hình khái niệm kiến trúc thể thao

Không chỉ vung tiền, Ả Rập Xê Út muốn dùng World Cup 2034 để khẳng định vị thế quyền lực độc tôn của mình trong thế giới Ả Rập thông qua những kỳ quan kiến trúc có thể nói là đầy tham vọng:

• Thánh địa King Salman International Stadium (Riyadh): Dự kiến hoàn thành vào năm 202 với sức chứa hơn 92.000 chỗ, được thiết kế mô phỏng cảnh quan thiên nhiên bản địa, là nơi sẽ diễn ra trận khai mạc và chung kết.
• NEOM Stadium: Sân vận động “tương lai” được xây dựng ở độ cao 350 mét lơ lửng trên không trung và nằm bên trong siêu đô thị thẳng đứng The Line. NEOM Stadium được cam kết vận hành bằng 100% năng lượng tái tạo từ gió và mặt trời.

Phối cảnh sân vận động NEOM Stadium

Để phục vụ cho ngày hội lớn của 48 đội bóng (thay vì 32 đội như thời Qatar), nước chủ nhà đã chốt kế hoạch chuẩn bị sẵn sàng 232.000 phòng khách sạn đạt chuẩn quốc tế cùng hệ thống 134 sân tập biệt lập, giúp tối ưu hóa tối đa trải nghiệm của cầu thủ và người hâm mộ.

Hãy cẩn trọng với những bài học nhãn tiền từ Qatar

Dù sở hữu nguồn lực tài chính gần như vô tận, Ả Rập Xê Út không thể không nhìn thấy những “vết sẹo” hậu World Cup 2022 của Qatar như một lời cảnh báo đắt giá về mặt vận hành.

Nỗi ám ảnh “Bạch tượng” (White Elephants)

Sau khi ánh đèn trên các sân đấu đã tắt, Qatar đã phải đối mặt với bài toán thừa thãi công suất trầm trọng. Giải vô địch nước này (Stars League) chỉ có lượng khán giả trung bình vài ngàn người/trận, khiến các sân vận động với 40.000 – 80.000 chỗ lúc này như những cỗ máy ngốn tiền bảo trì khổng lồ.

• Sân vận động 974 (lắp ghép từ 974 containers) từng được quảng bá là sẽ tháo dỡ và đem tặng các quốc gia khác ngay sau giải đấu để tránh lãng phí. Thế nhưng thực tế thì do chi phí hậu cần và các rào cản thủ tục, công trình hiện tại vẫn ở nguyên tại chỗ.
• Một kế hoạch khác đó là tháo dỡ một nửa số ghế ở các sân để quyên góp cho các nước đang phát triển cũng đòi hỏi những khoản ngân sách phát sinh không hề nhỏ.

Bài toán này với Ả Rập Xê Út sẽ còn ở quy mô lớn gấp đôi Qatar. Sau năm 2034, việc duy trì hệ thống điều hòa khổng lồ và bảo dưỡng cho tận 15 siêu sân vận động dưới cái nắng sa mạc khắc nghiệt sẽ là một gánh nặng tài chính lâu dài, ngay cả khi giải Saudi Pro League (SPL) đang nỗ lực kéo khán giả tới sân bằng cách chiêu mộ nhiều siêu sao toàn cầu.

Án tử cho các giải đấu lớn và sức ép dư luận

Với cùng khí hậu như Qatar, nhiệt độ mùa hè trên sa mạc thường xuyên vượt ngưỡng 45°C, FIFA gần như chắc chắn sẽ lại phải dời World Cup 2034 sang tháng 11 – tháng 12 (mùa đông). Việc này sẽ một lần nữa băm nát lịch thi đấu của các giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu như Ngoại hạng Anh hay Champions League, tạo nên làn sóng phản đối từ các câu lạc bộ lớn.

Bên cạnh đó, việc giành quyền đăng cai quá nhanh thông qua quy trình “chớp nhoáng” 27 ngày của FIFA khiến Ả Rập Xê Út rơi vào tầm ngắm chỉ trích của truyền thông quốc tế, buộc họ phải đối mặt với sự giám sát cực kỳ khắt khe về vấn đề quyền lợi cho hàng triệu lao động nhập cư phục vụ cho các đại công trình.

Lời kết

Những lời ca tụng cả về chuyên môn lẫn công tác tổ chức ở kỳ World Cup 2022 của Qatar rõ ràng đã chạm vào lòng tự ái của Ả Rập Xê Út. Với vị thế không hề thua kém cùng tiềm lực tài chính khổng lồ của mình, Ả Rập Xê Út hứa hẹn sẽ biến World Cup 2034 trở thành một lễ hội bóng đá xa hoa và hoành tráng bậc nhất mà nhân loại từng được chứng kiến. Nó đẩy mọi giới hạn về công nghệ, kiến trúc và chi phí lên một tầm cao mới, nhưng cùng với đó cũng là một canh bạc địa chính trị đầy rủi ro.